Dlaczego Polacy tak często chorują jesienią i czy naprawdę odpowiada za to sezonowość?

Wrzesień. Dzieci wracają do szkół, pracownicy do biur, a już po kilku tygodniach niemal wszędzie słychać kaszel i kichanie oraz narzekania na ból gardła. Co roku wygląda to podobnie.

Wiele osób nazywa to „sezonowością”, jak gdyby sama jesień była przyczyną chorób. Nauka przedstawia jednak bardziej złożony obraz.

Czy wirusy rzeczywiście są bardziej aktywne jesienią?

Częściowo tak. Niektóre wirusy, zwłaszcza rinowirusy odpowiedzialne za dużą część przeziębień, skuteczniej przeżywają i rozprzestrzeniają się w chłodniejszym i bardziej suchym środowisku. Również grypa wykazuje wyraźny wzorzec sezonowy. Wyjaśnia to jednak tylko część problemu.

Ważniejsze jest inne pytanie: dlaczego właśnie jesienią naszemu układowi odpornościowemu trudniej sobie z nimi poradzić? Odpowiedź wiąże się nie tylko z aktywnością wirusów, ale również ze zmianami zachodzącymi w organizmie człowieka podczas przejścia między porami roku.

Sześć prawdziwych powodów, dla których Polacy częściej chorują jesienią

1. Spadek poziomu witaminy D

To prawdopodobnie jeden z najważniejszych i najlepiej udokumentowanych powodów. Latem organizm może wytwarzać witaminę D w skórze pod wpływem promieni słonecznych. Jesienią kąt padania promieni słonecznych staje się mniejszy, przez co synteza witaminy D w skórze jest znacznie mniej efektywna.

Witamina D nie jest wyłącznie „witaminą dla kości”. Bierze również udział w regulowaniu aktywności komórek układu odpornościowego, między innymi limfocytów T i makrofagów. Obniżenie jej poziomu może wpływać na zdolność organizmu do skutecznego reagowania na infekcje.

Niedobór witaminy D jest w Polsce bardzo częsty, szczególnie w okresie jesienno-zimowym. Dotyczy to również osób, które latem spędzały dużo czasu na świeżym powietrzu.

2. Zmiany snu i zaburzenia rytmu dobowego

We wrześniu, a następnie w kolejnych miesiącach jesieni, dni szybko stają się krótsze. Może się to wydawać mało istotne, ale z biologicznego punktu widzenia jest to dodatkowe obciążenie dla organizmu.

Rytm dobowy, czyli wewnętrzny zegar biologiczny, synchronizuje się przede wszystkim ze światłem. Kiedy ilość światła dziennego gwałtownie się zmniejsza, organizm potrzebuje czasu na przystosowanie się. Proces ten może trwać kilka tygodni.

W tym okresie sen może stać się płytszy, pora pobudki może przestać odpowiadać biologicznemu porankowi organizmu, a wydzielanie melatoniny może ulec zmianie. Sen jest jednocześnie jednym z najważniejszych regulatorów układu odpornościowego. Podczas jego głębokich faz organizm produkuje między innymi cytokiny uczestniczące w zwalczaniu infekcji.

Osoby śpiące około sześciu godzin mogą być znacznie bardziej podatne na przeziębienia niż osoby śpiące od siedmiu do ośmiu godzin.

Dlatego jesienią środowisko snu staje się nie tylko kwestią komfortu, ale także zdrowia. Przewiewna, naturalna pościel z perkalu, Tencelu lub bawełny pomaga utrzymać komfortową temperaturę ciała w nocy i tworzy lepsze warunki do niezakłóconego snu. Taką pościel można znaleźć w kolekcji SAVAS Home.

3. Powrót dzieci do szkół – skuteczna sieć rozprzestrzeniania wirusów

Większość rodziców rozumie to intuicyjnie. Szkoły i przedszkola są miejscami, w których infekcje mogą rozprzestrzeniać się wyjątkowo skutecznie.

Setki dzieci przebywają razem w zamkniętych pomieszczeniach, dotykają wspólnych powierzchni, a następnie przynoszą wirusy do domów, gdzie mają kontakt z rodzicami, dziadkami i rodzeństwem.

Wrzesień nie jest więc wyłącznie początkiem roku szkolnego. Może być również początkiem fali infekcji, która w ciągu dwóch lub trzech tygodni rozprzestrzenia się ze szkół i przedszkoli do zakładów pracy oraz domów.

4. Powrót do zamkniętych pomieszczeń

Latem spędzamy więcej czasu na świeżym powietrzu. Jesienią wracamy do biur, szkół, sklepów, komunikacji miejskiej i innych zamkniętych przestrzeni.

Zatłoczone i słabo wentylowane pomieszczenie stwarza korzystne warunki do rozprzestrzeniania się wirusów. Aerozole mogą dłużej utrzymywać się w powietrzu, zwiększa się liczba bliskich kontaktów, a wentylacja nie zawsze jest wystarczająca.

Także w Polsce nie wszystkie szkoły, biura i budynki mieszkalne są odpowiednio wentylowane. Pandemia COVID-19 zwróciła większą uwagę na ten problem, ale nie wszędzie doprowadziła do trwałych zmian.

5. Stres i osłabienie działania układu odpornościowego

Wrzesień jest dla wielu Polaków jednym z bardziej stresujących okresów w roku. Dzieci wracają do szkoły, tempo pracy po wakacjach wzrasta, pojawiają się kolejne terminy, a dni stają się krótsze.

Przewlekły stres może osłabiać działanie układu odpornościowego, między innymi poprzez mechanizm związany z kortyzolem. Kortyzol jest potrzebny podczas krótkotrwałej reakcji stresowej, ale jego długotrwale podwyższony poziom może wpływać na produkcję i aktywność limfocytów.

Oznacza to, że jesienią wiele osób jest jednocześnie bardziej narażonych na kontakt z wirusami i gorzej przygotowanych do ich zwalczania.

6. Zmiany środowiska domowego i warunków snu

O tym czynniku mówi się stosunkowo rzadko, mimo że może mieć bezpośrednie znaczenie dla zdrowia.

Wraz z rozpoczęciem sezonu grzewczego powietrze w domach, szkołach i biurach staje się bardziej suche. Wilgotność względna może spaść do około 20–30 procent, podczas gdy za bardziej komfortowy poziom uznaje się zwykle 40–60 procent.

Suche powietrze wysusza błony śluzowe nosa i gardła. Stanowią one jedną z pierwszych barier ochronnych organizmu przed wirusami. Kiedy błony śluzowe wysychają, ich funkcja ochronna może ulec osłabieniu. Dodatkowo w określonych warunkach aerozole zawierające wirusy mogą dłużej utrzymywać się w suchym powietrzu.

Czy można temu zapobiec? Co może pomóc?

Nie istnieje jedno uniwersalne rozwiązanie, ale kilka działań może zmniejszyć ryzyko zachorowania i wspierać organizm w okresie jesiennym.

Witamina D

Jesienią warto rozważyć kontrolę poziomu witaminy D i ewentualną suplementację. Często stosowana dawka dla osób dorosłych wynosi od 1 000 do 2 000 IU dziennie, jednak dokładną ilość należy ustalić indywidualnie po konsultacji z lekarzem lub innym specjalistą.

Jakość snu

Dobry sen nie jest luksusem, lecz ważnym elementem prawidłowego działania układu odpornościowego. Podczas snu zachodzą procesy wspierające regenerację organizmu i walkę z infekcjami.

Poprawa warunków snu – odpowiednia temperatura, ciemność i właściwie dobrana pościel – może bezpośrednio wpływać na jego jakość. Przewiewna, naturalna pościel SAVAS Home pomaga utrzymać komfortową temperaturę ciała przez całą noc i tworzy odpowiednie warunki do głębokiego, niezakłóconego snu.

Nawilżacz powietrza

Nawilżacz może być wartościową inwestycją podczas sezonu grzewczego. Utrzymywanie wilgotności w sypialni na poziomie około 45–55 procent pomaga błonom śluzowym zachować naturalne nawilżenie i pełnić ich funkcję ochronną.

Aktywność fizyczna

Regularna aktywność fizyczna o umiarkowanej intensywności wspiera ogólną odporność organizmu. Zbyt intensywne treningi bez odpowiedniego czasu na regenerację mogą jednak przynosić odwrotny efekt, dlatego ważne jest zachowanie równowagi.

Higiena rąk

Może się to wydawać banalne, ale regularne mycie rąk wciąż jest jednym z najskuteczniejszych sposobów ograniczania rozprzestrzeniania się infekcji. Jest szczególnie ważne po podróży komunikacją miejską, przed jedzeniem oraz po kontakcie z chorą osobą.

Kiedy należy skontaktować się z lekarzem?

Wiele jesiennych infekcji ma podłoże wirusowe i ustępuje samoistnie w ciągu siedmiu do dziesięciu dni. Należy jednak skontaktować się z lekarzem, jeżeli:

• Temperatura przekracza 39 °C i nie obniża się przez ponad dwa dni.
• Objawy utrzymują się dłużej niż dwa tygodnie.
• Pojawia się silny ból gardła bez kaszlu, ponieważ może to wskazywać na infekcję bakteryjną.
• Należysz do grupy podwyższonego ryzyka, na przykład jesteś osobą starszą, kobietą w ciąży albo chorujesz przewlekle.

Podsumowanie

Jesień sama w sobie nie jest przyczyną chorób. Problem polega raczej na jednoczesnym występowaniu kilku czynników, które osłabiają ochronę organizmu i zwiększają kontakt z wirusami.

Spadek poziomu witaminy D, zaburzenia snu, stres, suche powietrze oraz częstsze przebywanie z innymi ludźmi w zamkniętych pomieszczeniach oddziałują na organizm jednocześnie.

Dobra wiadomość jest taka, że na wiele z tych czynników można wpływać. Lepsza jakość snu, odpowiednia wilgotność powietrza i kontrolowanie poziomu witaminy D często przynoszą więcej korzyści niż reklamowane produkty obiecujące „wzmocnienie odporności”.