Somnambulizm: dlaczego ludzie chodzą przez sen — i czy jest to niebezpieczne

Północ. W domu panuje cisza. Nagle zauważasz, że twoje dziecko lub partner wstaje, otwiera drzwi i spokojnie idzie do kuchni. Oczy są otwarte, ale spojrzenie pozostaje puste. Próbujesz mówić do tej osoby, lecz ona nie reaguje. Delikatnie odprowadzasz ją z powrotem do łóżka, a rano niczego nie pamięta.

To somnambulizm. Choć taka sytuacja może przypominać scenę z horroru, jej wyjaśnienie jest znacznie prostsze, a jednocześnie bardzo interesujące.

Czym jest somnambulizm?

Somnambulizm, nazywany również lunatykowaniem, jest zaburzeniem snu należącym do grupy parasomnii. Parasomnie objawiają się nietypowym zachowaniem podczas snu.

Podczas epizodu somnambulizmu osoba może usiąść na łóżku, chodzić, mówić, otwierać szafy, jeść, a nawet próbować wyjść z domu. Wszystko to najczęściej dzieje się w fazie głębokiego snu, kiedy trudno ją obudzić.

Ważne jest, aby zrozumieć, że osoba chodząca we śnie nie udaje i nie działa świadomie. Naprawdę śpi. Część mózgu nadal pozostaje w stanie głębokiego snu, natomiast układy odpowiedzialne za ruch stają się aktywne. Z tego powodu człowiek może się poruszać, choć nie jest świadomy swoich działań.

Dlaczego tak się dzieje?

Dokładne przyczyny somnambulizmu nie zostały do końca poznane. Wiadomo jednak, że istnieje kilka czynników, które mogą zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia epizodów.

Genetyka

Skłonność do lunatykowania może być dziedziczna. Jeśli jedno lub oboje rodziców doświadczało takich epizodów w dzieciństwie, istnieje większe prawdopodobieństwo, że wystąpią one również u dziecka.

Może to oznaczać, że pewne cechy regulacji snu są przekazywane genetycznie.

Wiek

Somnambulizm występuje znacznie częściej u dzieci niż u dorosłych. Wiele dzieci przynajmniej raz w życiu chodziło we śnie.

Większość z nich wyrasta z tego zaburzenia w okresie dojrzewania, kiedy zmienia się struktura snu i funkcjonowanie układu nerwowego. U dorosłych somnambulizm występuje rzadziej, dlatego jeśli pojawia się po raz pierwszy w dorosłym wieku, warto skonsultować się z lekarzem.

Niedobór snu

Niedobór snu jest jednym z najważniejszych czynników mogących wywoływać epizody somnambulizmu.

Jeżeli człowiek przez kilka nocy śpi zbyt krótko, organizm później próbuje zrekompensować brak odpoczynku dłuższymi i intensywniejszymi fazami głębokiego snu. W rezultacie sen może stać się mniej stabilny, a ryzyko lunatykowania może wzrosnąć.

Epizody mogą pojawiać się częściej po stresującym tygodniu pracy, podróżach, zmianie stref czasowych lub długotrwałym niewyspaniu.

Stres i niepokój

Napięcie emocjonalne może wpływać na strukturę snu i zwiększać prawdopodobieństwo wystąpienia parasomnii.

U niektórych osób epizody somnambulizmu nasilają się w czasie egzaminów, kryzysów zawodowych, konfliktów lub innych trudnych okresów życiowych.

Gorączka

Gorączka, szczególnie u dzieci, może zaburzać prawidłowe fazy snu. Z tego powodu epizod lunatykowania może czasami wystąpić nawet u dziecka, które wcześniej nigdy nie chodziło we śnie.

Niektóre leki

Niektóre leki nasenne, przeciwhistaminowe, przeciwdepresyjne oraz inne preparaty mogą wpływać na sen i powodować nietypowe zachowanie w nocy.

Jeżeli somnambulizm rozpoczął się po rozpoczęciu stosowania nowego leku, należy porozmawiać z lekarzem lub farmaceutą. Nie zaleca się samodzielnego odstawiania przepisanych leków.

Alkohol

Alkohol może pogarszać jakość snu i zakłócać jego cykle. U osób, które mają skłonność do lunatykowania, spożycie alkoholu może zwiększyć ryzyko wystąpienia epizodu.

Jak wygląda epizod somnambulizmu?

Somnambulizm może objawiać się na wiele różnych sposobów. W jednym przypadku osoba jedynie na chwilę siada na łóżku, w innym może wykonywać bardziej złożone czynności.

Łagodne epizody

Osoba siada na łóżku, coś mamrocze, rozgląda się i po chwili ponownie się kładzie. Taki epizod zazwyczaj nie trwa długo.

Epizody o umiarkowanym nasileniu

Osoba wstaje, chodzi po pokoju, otwiera szafy, idzie do łazienki lub innej części domu. Oczy mogą być otwarte, ale spojrzenie najczęściej jest puste i nieobecne.

Złożone epizody

Osoba może pójść do kuchni, jeść, ubierać się lub próbować wyjść z domu. W bardzo rzadkich przypadkach mogą wystąpić jeszcze bardziej skomplikowane czynności.

Podczas epizodu człowiek zazwyczaj słabo reaguje na swoje imię i otoczenie. Mowa może być niewyraźna lub niespójna, a ruchy nie zawsze są skoordynowane. Rano osoba zwykle niczego nie pamięta albo przypomina sobie jedynie pojedyncze fragmenty.

Czy somnambulizm jest niebezpieczny?

Wokół somnambulizmu narosło wiele mitów. Niektóre z nich mogą utrudniać właściwą reakcję w niebezpiecznej sytuacji.

Mit nr 1: Nie wolno budzić osoby, która chodzi we śnie

To nieprawda. Taką osobę można obudzić, szczególnie jeśli znalazła się w niebezpiecznej sytuacji.

Po przebudzeniu może być przez chwilę zdezorientowana, przestraszona lub nie rozumieć, gdzie się znajduje. Zazwyczaj dezorientacja szybko mija.

Jeżeli nie ma bezpośredniego zagrożenia, najczęściej najlepiej spokojnie odprowadzić osobę z powrotem do łóżka.

Mit nr 2: Osoba chodząca we śnie automatycznie unika zagrożeń

Niestety tak nie jest. Podczas epizodu somnambulizmu człowiek może spaść ze schodów, uderzyć się o meble, zranić ostrym przedmiotem, otworzyć drzwi lub wyjść na zewnątrz.

Największym zagrożeniem związanym z somnambulizmem nie jest samo zaburzenie, lecz możliwe urazy podczas epizodu.

Mit nr 3: Somnambulizm jest chorobą psychiczną

Somnambulizm sam w sobie nie jest chorobą psychiczną. Jest to zaburzenie związane z regulacją snu, które szczególnie często występuje w dzieciństwie i w wielu przypadkach samoistnie ustępuje.

Główne rzeczywiste zagrożenia to urazy podczas epizodu oraz pogorszenie jakości snu, jeśli epizody zdarzają się często.

Co zrobić po zauważeniu somnambulizmu?

Gdy we śnie chodzi dziecko

Przede wszystkim nie należy wpadać w panikę. Somnambulizm u dzieci często zanika wraz z wiekiem.

Najważniejsze jest zapewnienie bezpiecznego otoczenia:

Zamykaj drzwi zewnętrzne i okna.

Zabezpiecz schody.

Usuń ostre, kruche i niebezpieczne przedmioty.

Usuń z podłogi rzeczy, o które dziecko mogłoby się potknąć.

W razie potrzeby zamontuj przy drzwiach alarm lub dzwonek, który poinformuje, że dziecko wyszło z pokoju.

Łóżko piętrowe nie jest najlepszym wyborem dla dziecka, które miewa epizody somnambulizmu, ze względu na większe ryzyko upadku.

Warto skontaktować się z lekarzem, jeśli epizody powtarzają się kilka razy w tygodniu, dziecko się rani, wychodzi z domu, jest bardzo senne w ciągu dnia albo epizody są długie i intensywne.

Gdy we śnie chodzi osoba dorosła

Somnambulizmowi u dorosłych należy poświęcić więcej uwagi, szczególnie jeśli pojawił się nagle.

Możliwymi przyczynami mogą być niedobór snu, silny stres, alkohol, przyjmowane leki lub inne zaburzenie snu. W takim przypadku warto skonsultować się z lekarzem rodzinnym albo specjalistą medycyny snu.

Jak postępować podczas epizodu?

Zachowaj spokój i unikaj gwałtownych ruchów.

Jeśli osobie nie grozi niebezpieczeństwo, delikatnie skieruj ją z powrotem do łóżka.

Nie krzycz i nie potrząsaj nią, ponieważ nagłe przebudzenie może ją przestraszyć.

Jeśli osoba zbliża się do schodów, okna, drzwi zewnętrznych lub innego niebezpiecznego miejsca, zatrzymaj ją i w razie potrzeby delikatnie obudź.

Po przebudzeniu warto pozostać obok, aż osoba całkowicie się zorientuje.

Środowisko snu a somnambulizm

O środowisku snu mówi się rzadziej, ale może ono wpływać na ogólną jakość odpoczynku.

Epizody somnambulizmu mogą być wywoływane przez różne czynniki zakłócające sen, takie jak hałas, nieodpowiednia temperatura w sypialni, przegrzewanie się, niewygodna pościel, stres przed snem i nieregularny rytm snu.

Ważne jest utrzymywanie regularnych godzin snu, przeznaczanie wystarczającej ilości czasu na odpoczynek oraz unikanie intensywnej aktywności i alkoholu przed snem.

Oddychająca pościel SAVAS Home wykonana z naturalnych materiałów może pomóc utrzymać komfortową temperaturę ciała i stworzyć przyjemniejsze warunki do snu. Sama pościel nie leczy jednak somnambulizmu. Jest jedynie jednym z elementów prawidłowej higieny snu.

Kiedy koniecznie skontaktować się z lekarzem?

Somnambulizm zazwyczaj nie jest nagłym problemem medycznym, jednak w niektórych sytuacjach konsultacja ze specjalistą jest ważna.

Należy skontaktować się z lekarzem, jeśli:

Epizody występują często.

Osoba rani się lub stanowi zagrożenie dla siebie albo innych.

Somnambulizm pojawił się po raz pierwszy w wieku dorosłym.

Osoba wychodzi z domu lub wykonuje niebezpieczne czynności.

Epizodom towarzyszy głośne chrapanie, przerwy w oddychaniu, silna senność w ciągu dnia lub inne nietypowe objawy.

Somnambulizm rozpoczął się po rozpoczęciu przyjmowania nowego leku.

Epizody znacząco zakłócają życie osoby lub jej rodziny.

Lekarz może zalecić polisomnografię. Jest to badanie snu, podczas którego monitoruje się aktywność mózgu, ruchy gałek ocznych, napięcie mięśni, rytm serca i oddychanie. Badanie może pomóc wykluczyć inne zaburzenia snu i dokładniej ustalić przyczynę problemu.

Podsumowanie

Somnambulizm jest jednym z najbardziej interesujących i najczęściej błędnie rozumianych zaburzeń snu. Nie jest udawaniem, chorobą psychiczną ani zjawiskiem mistycznym. To szczególna cecha regulacji snu, która w wielu przypadkach, zwłaszcza u dzieci, z czasem zanika.

Najważniejsze jest zapamiętanie trzech rzeczy. Przede wszystkim należy zapewnić bezpieczne otoczenie. Warto również ograniczyć czynniki wywołujące epizody, takie jak niedobór snu, stres i alkohol. Jeżeli epizody są częste, intensywne lub niebezpieczne, należy skonsultować się z lekarzem.

Najważniejsze to się nie bać. Osoba chodząca we śnie naprawdę śpi. Jej sen jest po prostu nieco bardziej ruchliwy niż sen innych osób.